Wat is my besigheid werd? ’n Eerlike antwoord in gewone taal

Is “wat my besigheid werd is” dieselfde as “wat ek daarvoor sal kry”?

Nie heeltemal nie. Waarde is ’n gemotiveerde skatting op grond van die syfers. Prys is wat ’n koper werklik betaal, en dit kan hoër of laer wees, afhangend van hoeveel kopers belangstel en hoe goed die verkoopsproses is. Dan is daar nog ’n derde getal: wat jy ná belasting, skuld en voorwaardes werklik huis toe neem. Dit is die getal wat saak maak, en dit is dikwels heelwat minder as die eerste twee.

Hoe word ’n besigheid gewoonlik gewaardeer?

• ’n Veelvoud van wins. Die algemeenste manier vir ’n besigheid wat wins maak. Daar word ’n getal “keer” op die jaarlikse wins toegepas, en die getal hang af van die bedryf, die groei en hoe riskant die besigheid is.
• Verdiskonteerde kontantvloei. Die waarde vandag van al die geld wat die besigheid na verwagting in die toekoms sal maak. Dit pas by besighede waar die waarde in toekomstige groei lê.
• Netto batewaarde. Wat die bates werd is minus die skuld. Dit pas by besighede met baie bates, soos eiendom, of dit dien as ’n minimum.

’n Reël soos “omset keer iets” is nie ’n waardasie nie. Dit ignoreer alles wat bepaal wat ’n besigheid regtig werd is, en ’n ernstige koper sal dit nie aanvaar nie.

Wat is “genormaliseerde wins”, en hoekom maak dit saak?

Dit is die wins nadat jy die besigheid se syfers reggemaak het sodat dit wys hoe die besigheid werklik presteer. Eienaars betaal hulself dikwels meer of minder as wat ’n aangestelde bestuurder sou kry. Private uitgawes loop soms deur die besigheid. Daar is eenmalige items, soos ’n groot herstel of ’n regsgeding, wat nie weer gaan gebeur nie. ’n Koper pas dit alles aan om te sien wat hy sou verdien as hy die besigheid oorneem. Hoe skoner en makliker verduidelikbaar jou syfers is, hoe meer vertroue het die koper, en hoe beter is jou prys.

Wat laat die getal styg of daal?

• Hoe seker die wins is. Herhalende inkomste uit kontrakte is meer werd as eenmalige projekte.
• Kliënte. As een of twee kliënte die meeste van jou inkomste uitmaak, is dit ’n risiko, en ’n koper sal dit in die prys inreken.
• Jou rol. ’n Besigheid wat sonder jou kan loop, is meer werd as een waar elke kliënt en elke besluit by jou begin en eindig. Sien die eienaar-afhanklikheidskorting (Engels).
• Bestuurspan. Bekwame mense wat sal bly, gee die koper gemoedsrus.
• Groei. ’n Besigheid wat groei, is meer werd as een wat stilstaan of krimp.
• Skoon rekords. Belasting op datum, geouditeerde of nagegaande state, kontrakte op skrif.
• Wat dit vir die koper beteken. ’n Koper wat jou markposisie nodig het, sal dikwels meer betaal as ’n belegger wat net na syfers kyk. Daarom is ’n waardasie ’n reeks.

’n Eenvoudige voorbeeld

Dit is ’n illustrasie, nie ’n voorspelling nie, en die getalle is uitgedink. Sê jou besigheid maak ’n genormaliseerde jaarlikse wins van R3 miljoen. As ’n koper na hierdie bedryf en hierdie risiko kyk en ’n veelvoud van 4 gebruik, is die waarde R12 miljoen. As dieselfde besigheid van een groot kliënt en van jou persoonlik afhang, kan die koper ’n laer veelvoud gebruik, byvoorbeeld 3, en dan is dit R9 miljoen. As die kliëntebasis wyd versprei is en die bestuurders die dag-tot-dag-werk doen, kan die veelvoud hoër wees. Dieselfde wins, ’n verskil van miljoene. Die veelvoude hier is nie Suid-Afrikaanse maatstawwe nie. Die punt is net dat risiko en afhanklikheid die getal beweeg.

Wat kan ek ’n jaar of twee voor verkoop regmaak?

• Verspreid jou kliënte. Probeer om te keer dat een kliënt meer as ’n kwart van jou inkomste uitmaak.
• Bou ’n span wat sonder jou kan werk. Gee werklike verantwoordelikheid aan iemand anders en kyk of die besigheid dit oorleef.
• Sit kontrakte op skrif. Ook kliëntekontrakte en werknemerskontrakte.
• Maak die rekords reg. Aparte private uitgawes, belasting op datum, state wat netjies saamgestel is.
• Los die oop kwessies op. ’n Hangende regsgeding, ’n SARS-navraag of ’n onduidelike huurkontrak veroorsaak vertraging en korting.

Sien ook hoe om jou besigheid vir verkoop gereed te maak (Engels).

Hoe weet ek of ’n aanbod billik is?

Het jy reeds ’n aanbod gekry, miskien van ’n kompetisie of ’n kliënt wat belangstel? Moenie dadelik ja of nee sê nie. Vra eers drie dinge. Hoeveel word op die dag betaal, en hoeveel later of net as die besigheid sekere teikens haal? Wat is die risiko dat jy die geld wat later betaal word, nie sien nie? En wat vra die koper dat jy waarborg? ’n Aanbod van R12 miljoen waarvan R7 miljoen oor drie jaar betaal word, is nie dieselfde as R9 miljoen kontant nie. Ons verduidelik die verskil in hierdie artikel oor uitgestelde betaling en waarborge (Engels).

Sonder ’n tweede mening weet jy nie of die aanbod laag, billik of hoog is nie. ’n Waardasie gee jou ’n basis om mee te onderhandel, en dit wys ook aan die koper dat jy jou huiswerk gedoen het.

Wanneer is die beste tyd om ’n waardasie te kry?

Gewoonlik een tot drie jaar voor jy wil verkoop, want dan kan jy nog dinge regmaak. Maar dit is ook ’n goeie idee as ’n koper jou nader, as jy ’n vennoot wil uitkoop, as jy aan jou kinders se aandeel in die besigheid dink, of as jy net wil weet waar jy staan. Die waardasie verbind jou tot niks nie. Dit is inligting wat jy kan gebruik om te besluit of jy wil verkoop, wanneer, en wat jy eers moet regmaak.

Moet ook nie wag totdat jy moeg is of totdat daar ’n krisis is nie. Eienaars wat onder druk verkoop, kry byna altyd ’n laer prys as dié wat vooraf beplan het.

Hoeveel belasting gaan ek betaal?

As jy jou aandele verkoop en die wins ’n kapitaalwins is, word 40% daarvan by jou belasbare inkomste getel, wat ’n hoogste effektiewe koers van 18% gee vir ’n individu. Eienaars van 55 en ouer kan ’n kleiner besigheid met ’n waarde van tot R15 miljoen dalk met ’n eenmalige vrystelling van R2,7 miljoen verkoop (verhoog in die 2026-begroting; vroeër R1,8 miljoen en R10 miljoen). Of jy aandele of bates verkoop, kan die belasting baie verander. Sien aandele of bates (Engels), en kry belastingadvies voor jy ondertekeen.

Wat doen ’n goeie waardasie anders as ’n kitsberaming?

’n Goeie waardasie wys die berekening, verduidelik die aannames en gee ’n reeks. Dit is gebou om te hou wanneer ’n koper se adviseurs daarna kyk, want dit is waar baie beramings bots. ’n Kitsberaming van ’n bankbestuurder of ’n makelaar sonder om jou syfers te sien, is net ’n gesprek. Caban se prinsipale doen waardasies vir eienaars wat oorweeg om te verkoop. Sien ook ons Engelse waardasiebladsy.

As jy wil gesels, kan jy ons kontak. Ons lees elke navraag self, en dit bly vertroulik. Ons aanvaar verkope vanaf R4,5 miljoen of US$250 000 transaksiewaarde. Is jou besigheid kleiner, sal ons jou eerlik sê.