Wil jy jou besigheid verkoop? ’n Eenvoudige gids vir eienaars

Waarom verkoop mense hul besigheid?

Daar is baie redes, en geen een is verkeerd nie. Party eienaars wil aftree nadat hulle dekades lank gewerk het. Ander se kinders het in die buiteland gaan woon en wil nie die besigheid oorneem nie. Sommige is moeg, of het gesondheidsprobleme, of ’n vennoot wil uitkoop. Ander het eenvoudig ’n goeie aanbod gekry en wil weet of dit billik is. Wat ook al jou rede is, die goeie nuus is dat ’n besigheid wat goed bestuur is, byna altyd ’n koper kan vind.

Hoe werk ’n verkoop, stap vir stap?

• 1. Vind uit wat jou besigheid werd is. Dit is die eerste stap en dit koste niks om mee te begin nie. Sien wat my besigheid werd is (in Engels).
• 2. Maak jou syfers reg. Kopers wil drie jaar se finansiële state sien, jou belastingsake in orde, en weet hoe die besigheid sal loop sonder jou.
• 3. Skryf ’n kort opsomming sonder jou naam. Dit word aan moontlike kopers gestuur om te sien wie belangstel. Niemand weet wie jy is nie.
• 4. Kopers teken ’n geheimhoudingsooreenkoms. Eers dan hoor hulle jou naam.
• 5. Jy ontmoet die ernstige kopers. Ons kyk eers of hulle die geld het en of hulle by die besigheid pas.
• 6. Onderhandeling en ondersoek. Die koper ondersoek die besigheid noukeurig (dit word ’n 'due diligence' genoem) en die prys en voorwaardes word finaal gemaak.
• 7. Ondertekening. Eers daarna word personeel en kliënte ingelig, op ’n tyd en wyse wat jy bepaal.

Hoe lank dit neem, hang af van hoe gereed jou syfers is. Dit kan maande neem. Besigheidseienaars wat vroeg begin voorberei, kry gewoonlik ’n beter prys en minder spanning. Lees meer by hoe om jou besigheid voor te berei vir verkoop (in Engels).

Wat is my besigheid werd?

Daar is nie een getal nie. ’n Besigheid se waarde hang gewoonlik af van hoeveel wins dit wys, hoe seker daardie wins is, hoe vinnig dit groei, en of dit sonder jou kan funksioneer. ’n Besigheid wat afhang van een persoon, of van een groot kliënt, is minder werd as een met baie kliënte en ’n goeie span. ’n Eerlike waardasie gee jou ’n reeks, nie een getal nie, en verduidelik hoe dit bereken is. Wees versigtig vir enigiemand wat jou ’n vaste prys belowe voordat hulle jou syfers gesien het.

Gaan my personeel en kliënte uitvind?

Nie as dit reg gedoen word nie. ’n Vertroulike verkoop werk in fases: eers ’n opsomming sonder naam, dan ’n ooreenkoms wat geheimhouding verseker, dan meer inligting, en eers heel aan die einde die volledige rekords. Ons adverteer nooit jou besigheid in die openbaar nie, want ’n advertensie met die bedryf en dorp op, vertel jou mededingers presies wie jy is. Lees meer in Engels by hoe om jou besigheid te verkoop sonder dat iemand weet.

Hoeveel belasting gaan ek betaal?

Dit hang af van hoe die verkoop gestruktureer word. As jy jou aandele verkoop, is die wins gewoonlik ’n kapitaalwins. Vir ’n individu is die hoogste effektiewe koers 18%. As die maatskappy sy bates verkoop en die geld daarna aan jou uitbetaal, kan daar ’n tweede belasting op die uitbetaling wees (dividendebelasting van 20%), en dit maak die totale belasting gewoonlik hoër. Die verskil kan groot wees, so dit loon die moeite om dit vooraf te laat bereken. Sien aandele of bates verkoop (in Engels).

Daar is ook ’n spesiale verligting vir kleiner besighede. As jy 55 of ouer is, die besigheid hoogstens R15 miljoen werd is, jy dit vir ten minste vyf jaar besit het en aktief betrokke was, kan ’n deel van die kapitaalwins (tot R2,7 miljoen oor jou leeftyd) belastingvry wees. Dit is nie outomaties nie en daar is voorwaardes. Sien die R2,7 miljoen-vrystelling (in Engels). Praat met jou belastingadviseur voor jy iets onderteken.

My kinders wil nie die besigheid oorneem nie. Wat nou?

Dit gebeur baie. Jy het drie hoofopsies. Jy kan aan ’n eksterne koper verkoop, wat gewoonlik die meeste geld oplewer. Jy kan aan jou bestuurspan verkoop, wat dikwels die rustigste oorgang is (sien bestuursuitkoop, in Engels). Of jy kan gedeeltelik verkoop aan ’n belegger en self ’n tyd lank betrokke bly. Ons kan jou help om te besluit watter een by jou pas.

My kinders woon oorsee. Kan ek die geld daarheen neem?

Ja, maar daar is reëls. Suid-Afrika beheer hoeveel geld jy per jaar mag oorplaas, en SARS moet jou belastingsake goedkeur voor groot bedrae uitgaan. Dit kan maande neem, en die volgorde waarin jy verkoop, emigreer en die geld oorplaas, kan die belasting verander. Ons verduidelik dit in Engels by hoe om jou besigheid te verkoop en die geld oorsee te neem. Kry altyd belastingadvies voor jy ondertekeen.

Het ek ’n makelaar of ’n adviseur nodig?

Dit hang af van die grootte van die besigheid en hoe vertroulik dit moet bly. ’n Makelaar adverteer gewoonlik kleiner besighede aan ’n wye groep kopers. ’n Korporatiewe finansiële adviseur doen ’n private, geteikende proses vir groter besighede. Ons aanvaar verkope vanaf R4,5 miljoen of US$250 000. Is jou besigheid kleiner, sal ons jou eerlik sê. Lees meer in Engels by makelaar of adviseur.

Hoe kan Caban help?

Caban Corporate Advisors is ’n prinsipaal-geleide firma. Ons soek die regte koper vir jou besigheid in stilte, deur ons register van beleggers en kopers in Suid-Afrika en die res van die streek. ’n Prinsipaal lees elke navraag self. Jy kan in Afrikaans of Engels met ons praat. Stuur ons ’n paar reëls of stuur ’n WhatsApp. Ons verduidelik alles in gewone taal.